రైలు మైలేజ్ రహస్యం: లీటరుకు కాదు… కిలోమీటరుకు లెక్కించే ఆసక్తికర సైన్స్!
సాధారణంగా కార్లు, బైక్ల మైలేజీని “ఒక లీటర్కు ఎన్ని కిలోమీటర్లు వెళ్తుంది?” అని లెక్కిస్తాం. కానీ భారతీయ రైల్వే విషయంలో ఈ లెక్క పూర్తిగా భిన్నంగా ఉంటుంది. ఇక్కడ “ఒక కిలోమీటర్ ప్రయాణానికి ఎన్ని లీటర్ల డీజిల్ ఖర్చవుతుంది?” అన్నదే ప్రధాన ప్రమాణం.
ఒక సాధారణ డీజిల్ లోకోమోటివ్ ఇంజిన్ సగటుగా ఒక కిలోమీటర్కు సుమారు 3 నుండి 6 లీటర్ల డీజిల్ వినియోగిస్తుంది. ఇది ట్రైన్ బరువు, బోగీల సంఖ్య, ట్రాక్ పరిస్థితులు, వేగం వంటి అనేక అంశాలపై ఆధారపడి మారుతుంది. భారీ సరుకు రైళ్లు అయితే ఇంకా ఎక్కువ ఇంధనం వినియోగించవచ్చు.
అయితే, ఈ లెక్కను వేరే కోణంలో చూస్తే ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది. ఒక రైలు వందల మంది ప్రయాణికులను లేదా వేల టన్నుల సరుకును ఒకేసారి తీసుకెళ్తుంది. ఈ నేపథ్యంలో ఒక్కో వ్యక్తి లేదా ఒక్కో టన్నుకు వచ్చే ఇంధన వినియోగం చాలా తక్కువగా ఉంటుంది. అంటే, రైలు ప్రయాణం అత్యంత ఇంధన సామర్థ్యమైన (fuel efficient) రవాణా మార్గాల్లో ఒకటిగా భావించబడుతుంది.
డీజిల్ ఇంజిన్లలో శక్తి ఉత్పత్తి విధానం, ట్రాక్షన్ సిస్టమ్, బరువు పంపిణీ వంటి అంశాలు ఈ వినియోగంపై ప్రభావం చూపుతాయి. ప్రస్తుతం విద్యుత్ రైళ్లు పెరుగుతున్నప్పటికీ, డీజిల్ లోకోమోటివ్లు ఇంకా అనేక మార్గాల్లో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి.
మొత్తానికి, రైలు మైలేజీ లెక్కలు మనం ఊహించిన విధంగా కాకుండా ఉండటం వెనుక ఉన్న సైన్స్ నిజంగా ఆసక్తికరం. భారీ పరిమాణంలో ప్రయాణికులను తక్కువ ఇంధనంతో గమ్యస్థానానికి చేర్చడం రైల్వే వ్యవస్థ ప్రత్యేకత.
