ఆంధ్రప్రదేశ్ బడ్జెట్ 2024-25: ఆర్థిక పునరుద్ధరణే లక్ష్యంగా కూటమి ప్రభుత్వ తొలి అడుగు

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ఆర్థిక పరిస్థితిని గాడిలో పెట్టడమే ధ్యేయంగా, ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబు నాయుడు నేతృత్వంలోని ఎన్డీయే ప్రభుత్వం 2024-25 ఆర్థిక సంవత్సరానికి సంబంధించి పూర్తిస్థాయి బడ్జెట్‌ను అసెంబ్లీలో ప్రవేశపెట్టింది. రాష్ట్ర ఆర్థిక శాఖ మంత్రి పయ్యావుల కేశవ్ నవంబర్ 11, 2024న దాదాపు రూ. 2,94,427.25 కోట్ల భారీ వ్యయంతో కూడిన బడ్జెట్‌ను శాసనసభకు సమర్పించారు.

గత ఐదేళ్లలో రాష్ట్రం ఎదుర్కొన్న ఆర్థిక ఇబ్బందులను ప్రస్తావిస్తూ, "సంపద సృష్టి - అభివృద్ధి - సంక్షేమం" అనే త్రిముఖ వ్యూహంతో ఈ బడ్జెట్‌ను రూపొందించినట్లు మంత్రి పేర్కొన్నారు.

బడ్జెట్ అంకెలు ఒక చూపులో

మంత్రి పయ్యావుల కేశవ్ ప్రవేశపెట్టిన ఈ బడ్జెట్‌లో కీలకమైన అంచనాలు ఇలా ఉన్నాయి:

మొత్తం వ్యయం: రూ. 2,94,427.25 కోట్లు.
రెవెన్యూ వ్యయం: రూ. 2,35,916.99 కోట్లు.
మూలధన వ్యయం: రూ. 32,712.84 కోట్లు.
రెవెన్యూ లోటు: రూ. 34,743.38 కోట్లు (GSDPలో 2.12%).
ద్రవ్య లోటు: రూ. 68,742.65 కోట్లు (GSDPలో 4.19%).

రాష్ట్ర ఆర్థిక వ్యవస్థ "దివాళా" అంచున ఉందని ఆవేదన వ్యక్తం చేస్తూ, గత ప్రభుత్వం నిబంధనలకు విరుద్ధంగా చేసిన అప్పులు రాష్ట్రానికి శాపంగా మారాయని మంత్రి విమర్శించారు.

రంగాల వారీగా కేటాయింపులు (ముఖ్యమైనవి)

రాష్ట్రంలోని వివిధ వర్గాల అభివృద్ధి కోసం ప్రభుత్వం భారీగా నిధులు కేటాయించింది. ముఖ్యంగా విద్యా, వైద్య, వ్యవసాయ రంగాలకు పెద్దపీట వేసింది.

1. విద్య మరియు నైపుణ్యాభివృద్ధి

ప్రభుత్వం మానవ వనరుల వికాసానికి అత్యధిక ప్రాధాన్యతనిచ్చింది.

పాఠశాల విద్య: రూ. 29,909 కోట్లు.
ఉన్నత విద్య: రూ. 2,326 కోట్లు.
నైపుణ్యాభివృద్ధి (Skill Development): రూ. 1,215 కోట్లు.

2. వైద్యం మరియు ఆరోగ్యం

ప్రజారోగ్య పరిరక్షణ కోసం మౌలిక సదుపాయాల కల్పనకు ప్రాధాన్యతనిస్తూ:

వైద్యం మరియు కుటుంబ సంక్షేమం: రూ. 18,421 కోట్లు.

3. వ్యవసాయం మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి

రైతు సంక్షేమమే ధ్యేయంగా 'అన్నదాత సుఖీభవ' వంటి పథకాలకు ప్రాధాన్యతనిచ్చారు.

వ్యవసాయం మరియు అనుబంధ రంగాలు: రూ. 11,855 కోట్లు.
పంచాయతీ రాజ్ మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి: రూ. 16,739 కోట్లు.
సాగునీటి రంగం (Irrigation): రూ. 16,705 కోట్లు.

4. సంక్షేమ రంగాలు (SC/ST/BC/Minorities)

కూటమి ప్రభుత్వం సామాజిక న్యాయానికి కట్టుబడి ఉందని చాటుతూ కేటాయింపులు చేసింది:

బీసీ సంక్షేమం (BC Welfare): రూ. 39,007 కోట్లు.
ఎస్సీ సంక్షేమం (SC Welfare): రూ. 18,487 కోట్లు.
ఎస్టీ సంక్షేమం (ST Welfare): రూ. 7,557 కోట్లు.
మైనారిటీ సంక్షేమం: రూ. 4,376 కోట్లు.

అమరావతి మరియు మౌలిక సదుపాయాలు

రాష్ట్ర రాజధాని అమరావతి నిర్మాణాన్ని పునఃప్రారంభించడానికి మరియు మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరచడానికి ప్రభుత్వం సిద్ధమైంది.

పట్టణాభివృద్ధి (Urban Development): రూ. 11,490 కోట్లు.
రవాణా, రహదారులు మరియు భవనాలు: రూ. 9,554 కోట్లు.
గృహనిర్మాణం: రూ. 4,012 కోట్లు.

మంత్రి తన ప్రసంగంలో అమరావతి ప్రాజెక్టు మళ్లీ ఊపందుకుంటుందని, దీనికోసం ప్రపంచ బ్యాంకు నుంచి భారీగా నిధులు వస్తున్నాయని గుర్తుచేశారు.

సూపర్-సిక్స్ హామీలు మరియు ఇతర పథకాలు

ఎన్నికల సమయంలో ఇచ్చిన 'సూపర్-సిక్స్' హామీల అమలుకు ఈ బడ్జెట్ పునాది వేసింది.

దీపం 2.0: మహిళలకు ఏటా మూడు గ్యాస్ సిలిండర్లు ఉచితంగా ఇచ్చే పథకానికి ఇప్పటికే నిధులు విడుదలయ్యాయి.
సామాజిక పెన్షన్లు: ఎన్టీఆర్ భరోసా కింద వృద్ధాప్య పెన్షన్లను రూ. 3,000 నుండి రూ. 4,000 కు పెంచడం వల్ల అయ్యే అదనపు భారాన్ని ప్రభుత్వం భరిస్తోంది. దీని కోసం సుమారు రూ. 4,400 కోట్లు నెలకు ఖర్చు చేస్తున్నారు.
మహిళలకు ఉచిత బస్సు ప్రయాణం: ఈ పథకాన్ని త్వరలోనే అమలు చేస్తామని మంత్రి స్పష్టం చేశారు.

మంత్రి పయ్యావుల కేశవ్ ప్రవేశపెట్టిన ఈ బడ్జెట్ రాష్ట్ర ఆర్థిక రథచక్రాన్ని మళ్లీ పరుగులు పెట్టించడానికి వేసిన ఒక బ్లూప్రింట్‌గా కనిపిస్తోంది. అప్పుల ఊబిలో ఉన్న రాష్ట్రాన్ని గట్టెక్కించి, సంపద సృష్టించడం ద్వారా అభివృద్ధిని సాకారం చేయాలన్న ప్రభుత్వ లక్ష్యం స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. ప్రతిపక్షం గైర్హాజరీలో జరిగిన ఈ బడ్జెట్ సమావేశాలు, స్వర్ణాంధ్ర 2047 లక్ష్యం దిశగా ఒక కీలక అడుగు.