ఉపాధి హామీ పథకం రూపాంతరం: వికసిత్ భారత్ దిశగా సరికొత్త అడుగులు
మహాత్మాగాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ పథకం (ఎంజీ ఎన్ఆర్ఈజీఎస్) సుదీర్ఘ ప్రయాణం ముగింపు దశకు చేరుకుంది. దశాబ్దన్నర కాలానికి పైగా గ్రామీణ పేదలకు కొండంత అండగా నిలిచిన ఈ పథకం, మరో 40 రోజుల్లో తన పాత స్వరూపాన్ని వీడి సరికొత్త హంగులతో మన ముందుకు రాబోతోంది. ఏప్రిల్ 1 నుంచి 'వికసిత్ భారత్ గ్యారంటీ ఫర్ రోజ్గార్, ఆజీవికా మిషన్ గ్రామీణ' (వీబీ జీ రామ్ జీ) పేరుతో ఈ పథకం అమలులోకి రానుంది. ఈ మార్పు నేపథ్యంలో జిల్లా నీటియాజమాన్య సంస్థ (డ్వామా) కార్యాలయాల్లో ప్రస్తుతం పనులు, పద్దుల సర్దుబాటు వ్యవహారం యుద్ధప్రాతిపదికన సాగుతోంది. మార్చి 31వ తేదీ గడువుగా నిర్ణయించడంతో, పెండింగ్లో ఉన్న ప్రతి పనినీ పూర్తి చేసి బిల్లులు చెల్లించాలన్న ఒత్తిడి అధికారులపై నెలకొంది. గతంలో ఎన్నడూ లేని విధంగా ప్రతిరోజూ సమీక్షలు నిర్వహిస్తూ, క్షేత్రస్థాయిలో పనుల పురోగతిని పర్యవేక్షిస్తున్నారు.
2005లో ప్రారంభమైన ఉపాధి హామీ పథకం గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థకు వెన్నెముకగా నిలిచింది. కరువు కాలంలో కూలీలకు వంద రోజుల పని కల్పించడమే కాకుండా, నిధుల కన్వర్జెన్సీ ద్వారా గ్రామాల్లో శాశ్వత ఆస్తుల నిర్మాణానికి తోడ్పడింది. పంచాయతీ భవనాలు, అంగన్వాడీ కేంద్రాలు, సిమెంట్ రోడ్లు, గోకులాలు వంటి నిర్మాణాలు ఈ పథకం వల్లే సాధ్యమయ్యాయి. అయితే, కాలక్రమేణా మారుతున్న అవసరాలకు అనుగుణంగా కేంద్ర ప్రభుత్వం ఈ పథకాన్ని మరింత పారదర్శకంగా, నైపుణ్య ఆధారితంగా మార్చాలని నిర్ణయించింది. అందుకే 'వీబీ జీ రామ్ జీ' పేరుతో కొత్త నిబంధనలను తీసుకువచ్చింది. ఇందులో ప్రధానంగా నిధుల కేటాయింపులో పెనుమార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. ఇప్పటివరకు కేంద్రం అధిక శాతం భారం మోయగా, కొత్త విధానంలో లేబర్, మెటీరియల్, పరిపాలన ఖర్చుల్లో కేంద్రం 60 శాతం, రాష్ట్రం 40 శాతం నిధులు భరించాల్సి ఉంటుంది. ఇది రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలపై అదనపు భారం మోపినప్పటికీ, స్థానికంగా అభివృద్ధి పనులపై పట్టు సాధించే అవకాశం కల్పిస్తుంది.
కొత్త పథకం కేవలం శారీరక శ్రమకు మాత్రమే పరిమితం కాకుండా, గ్రామీణ యువతకు మరియు కూలీలకు జీవనోపాధి మార్గాలను చూపేలా రూపొందించబడింది. వివిధ వృత్తి నైపుణ్యాల్లో శిక్షణ ఇచ్చి, వారు సొంతంగా ఉపాధి పొందేలా ప్రోత్సహించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశం. అంటే, కేవలం గుంతలు తవ్వడం, మొక్కలు నాటడం వంటి పనులే కాకుండా, సాంకేతిక నైపుణ్యాలను పెంపొందించుకోవడం ద్వారా కూలీల జీవన ప్రమాణాలు మెరుగుపడనున్నాయి. అలాగే నిధుల దుర్వినియోగానికి చెక్ పెట్టేందుకు ఆధునిక సాంకేతికతను జోడించనున్నారు. బయోమెట్రిక్ హాజరు తప్పనిసరి చేయడం, నగదును నేరుగా లబ్ధిదారుల ఖాతాల్లోకే జమ చేసే డీబీటీ (డైరెక్ట్ బెనిఫిట్ ట్రాన్స్ఫర్) విధానాన్ని మరింత పటిష్టం చేయనున్నారు. దీనివల్ల మధ్యవర్తుల ప్రమేయం తగ్గి, నిజమైన లబ్ధిదారులకు న్యాయం జరుగుతుందని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది.
ప్రస్తుతం క్షేత్రస్థాయిలో పరిస్థితి చాలా గందరగోళంగా ఉంది. పాత పథకం ముగిసిపోతుండడంతో, అసంపూర్తిగా ఉన్న పనులను పూర్తి చేయడం అధికారులకు సవాలుగా మారింది. మొక్కలు నాటడం, రోడ్ల నిర్మాణం, పంట కుంటల తవ్వకం వంటి పనులను త్వరగా ముగించి బిల్లులు అప్లోడ్ చేయాలని ఉన్నతాధికారుల నుంచి కఠిన ఆదేశాలు వచ్చాయి. నాణ్యతా ప్రమాణాలు పాటిస్తూనే వేగంగా పనులు పూర్తి చేస్తున్న వారికి తక్షణమే బిల్లులు చెల్లిస్తున్నారు. అయితే, ఇంకా నిర్మాణ దశలో ఉన్న అంగన్వాడీ భవనాలు, పంచాయతీ భవనాల పరిస్థితిపై నీలినీడలు కమ్ముకున్నాయి. 40 రోజుల వ్యవధిలో ఈ భారీ నిర్మాణాలు పూర్తి కావడం అసాధ్యమని క్షేత్రస్థాయి సిబ్బంది పేర్కొంటున్నారు. దీనిపై స్పష్టత కోసం అధికారులు ప్రభుత్వానికి నివేదించారు. ఈ ఏడాది లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న 20 లక్షల పనిదినాల్లో ఇప్పటికే 18 లక్షలు పూర్తి కావడం విశేషం. మిగిలిన 2 లక్షల పనిదినాలను వచ్చే 40 రోజుల్లో పూర్తి చేసి, పథకానికి ఘనంగా వీడ్కోలు పలికేందుకు యంత్రాంగం సిద్ధమైంది. ఈ పరివర్తన గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఎటువంటి సామాజిక మార్పులకు దారితీస్తుందో చూడాలి.
