ఇరాన్ వర్సెస్ ట్రంప్: మధ్యప్రాచ్యంలో ముదిరిన దౌత్య పోరు
అమెరికా అధ్యక్షుడిగా డొనాల్డ్ ట్రంప్ బాధ్యతలు చేపట్టిన నాటి నుండి అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో పెను మార్పులు చోటుచేసుకుంటున్నాయి. ముఖ్యంగా మధ్యప్రాచ్యంలో శాంతి చర్చల పేరుతో ట్రంప్ విధిస్తున్న కఠినమైన షరతులు ఇరాన్ను ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తున్నాయి. అయితే, ట్రంప్ యొక్క "గరిష్ట ఒత్తిడి" (Maximum Pressure) వ్యూహానికి లొంగిపోకుండా, ఇరాన్ కూడా అంతే ధీటుగా కౌంటర్ షరతులను పెట్టినట్లు తాజా సమాచారం అందుతోంది. ఈ పరిణామం ప్రపంచ ఇంధన మార్కెట్తో పాటు అంతర్జాతీయ భద్రతా సమీకరణాలను కూడా ప్రభావితం చేసేలా ఉంది. ఇరాన్ పెట్టిన ఈ కండిషన్లు అమెరికా యొక్క భౌగోళిక రాజకీయ ప్రయోజనాలపై నేరుగా దెబ్బకొట్టేలా ఉండటంతో, అగ్రరాజ్యం దీనిపై ఎలా స్పందిస్తుందనేది ఇప్పుడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆసక్తికరంగా మారింది.
ఇరాన్ పెట్టిన డిమాండ్లలో అత్యంత కీలకమైనది గల్ఫ్ ప్రాంతంలోని అమెరికా సైనిక స్థావరాల (US Bases) ఉపసంహరణ. దశాబ్దాలుగా మధ్యప్రాచ్యంలో అమెరికా తన పట్టును నిలుపుకోవడానికి ఈ సైనిక స్థావరాలే ప్రధాన ఆధారం. వీటిని మూసివేయాలని కోరడం ద్వారా, ఆ ప్రాంతంలో అమెరికా ప్రాబల్యాన్ని పూర్తిగా తగ్గించాలని ఇరాన్ వ్యూహరచన చేస్తోంది. దీనితో పాటు, గతంలో అమెరికా ఏకపక్షంగా విధించిన ఆంక్షల వల్ల తమ దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు జరిగిన నష్టానికి భారీగా నష్టపరిహారం చెల్లించాలని ఇరాన్ డిమాండ్ చేస్తోంది. ఇది కేవలం ఆర్థికపరమైన డిమాండ్ మాత్రమే కాదు, అమెరికా తన తప్పును ఒప్పుకోవాలనే నైతిక ఒత్తిడిని కూడా ఇరాన్ కలిగిస్తోంది. అన్ని రకాల ఆర్థిక మరియు వాణిజ్య ఆంక్షలను తక్షణమే తొలగిస్తేనే శాంతి చర్చలకు అర్థం ఉంటుందని ఇరాన్ స్పష్టం చేస్తోంది.
మరో వివాదాస్పద మరియు వ్యూహాత్మక డిమాండ్ ఏమిటంటే, హార్ముజ్ జలసంధిలో (Strait of Hormuz) షిప్పుల రాకపోకలపై ఫీజు వసూలు చేయడం. ఈజిప్టులోని సూయజ్ కెనాల్ తరహాలోనే, తమ ప్రాంతం గుండా వెళ్లే వాణిజ్య నౌకల నుంచి ఛార్జీలు వసూలు చేసుకునే హక్కు తమకు ఉందని ఇరాన్ వాదిస్తోంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా రవాణా అయ్యే చమురులో దాదాపు మూడవ వంతు ఈ జలసంధి గుండానే వెళుతుంది. ఇక్కడ ఫీజు వసూలు చేయడం లేదా నియంత్రణ సాధించడం ద్వారా ప్రపంచ ఇంధన సరఫరాపై పట్టు సాధించాలని ఇరాన్ భావిస్తోంది. ఇది జరిగితే అంతర్జాతీయ వాణిజ్య నిబంధనలకు విరుద్ధమంటూ అగ్రరాజ్యాలు అభ్యంతరం తెలిపే అవకాశం ఉంది, కానీ ఇరాన్ మాత్రం తన సార్వభౌమాధికారాన్ని చాటుకోవడానికి దీనిని ఒక అస్త్రంగా వాడుతోంది.
సైనిక పరంగా కూడా ఇరాన్ తన పట్టును సడలించుకోవడానికి సిద్ధంగా లేదని తెలుస్తోంది. తమ దేశ రక్షణకు అత్యంత కీలకమైన మిస్సైల్ ప్రోగ్రామ్ (క్షిపణి వ్యవస్థ)పై ఎలాంటి ఆంక్షలు పెట్టకూడదని ఇరాన్ కరాఖండిగా చెప్పింది. అణు ఒప్పందం విషయంలో చర్చలకు సిద్ధమైనప్పటికీ, తమ క్షిపణి సామర్థ్యాన్ని తగ్గించుకునే ప్రసక్తే లేదని స్పష్టం చేసింది. దీనితో పాటు, లెబనాన్లో హెజ్బొల్లా వంటి తమ మద్దతుదారులైన సాయుధ గ్రూపులపై ఇజ్రాయెల్ జరుపుతున్న దాడులను తక్షణమే నిలిపివేయాలని డిమాండ్ చేసింది. ఇజ్రాయెల్కు అమెరికా ఇస్తున్న బేషరతు మద్దతును అడ్డుకోవడం ద్వారా, ప్రాంతీయంగా తన మిత్రపక్షాలను కాపాడుకోవాలని ఇరాన్ ప్రయత్నిస్తోంది.
ట్రంప్ ప్రభుత్వం ఈ షరతులను అంగీకరించడం దాదాపు అసాధ్యమని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. ఎందుకంటే ఇరాన్ కోరుతున్న మార్పులు అమెరికా యొక్క విదేశాంగ విధానాన్ని పూర్తిగా తలకిందులు చేసేలా ఉన్నాయి. అయితే, ఇరాన్ ఇంత కఠినమైన షరతులు పెట్టడం వెనుక ఉన్న ఉద్దేశ్యం ఏమిటంటే, చర్చల టేబుల్ వద్ద తమ బేరసారాల శక్తిని (Bargaining Power) పెంచుకోవడమే. ట్రంప్ విధిస్తున్న అసాధ్యమైన షరతులకు ప్రతిగా, తాము కూడా అసాధ్యమైన డిమాండ్లను ముందుంచడం ద్వారా చర్చలను ఒక ప్రతిష్టంభనలోకి తీసుకెళ్లాలని ఇరాన్ చూస్తోంది. దీనివల్ల అంతర్జాతీయ సమాజం దృష్టిలో తమది న్యాయమైన పోరాటమని చెప్పుకోవడానికి ఇరాన్కు అవకాశం దక్కుతుంది.
ఈ దౌత్య యుద్ధం వల్ల మధ్యప్రాచ్యంలో ఉద్రిక్తతలు మరింత పెరిగే అవకాశం ఉంది. ఒకవైపు ఇజ్రాయెల్ తన దాడులను ఉధృతం చేస్తుంటే, మరోవైపు ఇరాన్ తన మిత్రపక్షాల ద్వారా ప్రతిఘటనను కొనసాగిస్తోంది. ట్రంప్ తన రెండో విడత పాలనలో ఇరాన్ విషయంలో మరింత దూకుడుగా వ్యవహరిస్తారని అంచనా వేస్తున్నారు. అయితే ఇరాన్ కూడా ఆర్థికంగా కృంగిపోయినా, రాజకీయంగా మరియు సైనికంగా లొంగిపోవడానికి సిద్ధంగా లేదని ఈ షరతుల ద్వారా ప్రపంచానికి సందేశం పంపింది. చైనా మరియు రష్యా వంటి దేశాల మద్దతుతో ఇరాన్ ఈ దౌత్య పోరులో ఎంతవరకు నిలబడుతుందో చూడాలి.
ముగింపుగా, ఇరాన్ మరియు అమెరికా మధ్య నెలకొన్న ఈ "కండిషన్ల యుద్ధం" కేవలం రెండు దేశాల మధ్య సమస్య కాదు, ఇది ప్రపంచ శాంతికి సంబంధించిన అంశం. హార్ముజ్ జలసంధిలో ఏదైనా ఆటంకం కలిగితే ప్రపంచవ్యాప్తంగా చమురు ధరలు ఆకాశాన్ని తాకుతాయి. శాంతి చర్చలు సఫలం కావాలంటే ఇరుపక్షాలు తమ పట్టు విడుపులను ప్రదర్శించాల్సి ఉంటుంది. కానీ ప్రస్తుతం ఇరు దేశాల నాయకత్వాలు అనుసరిస్తున్న మొండి వైఖరి చూస్తుంటే, సమీప భవిష్యత్తులో శాంతి నెలకొనే సూచనలు తక్కువగా కనిపిస్తున్నాయి. అంతర్జాతీయ దౌత్యవేత్తలు ఈ విషయంలో జోక్యం చేసుకుని, ఒక మధ్యేమార్గం కనిపెట్టకపోతే మధ్యప్రాచ్యం మరోసారి యుద్ధ మేఘాల నీడలోకి వెళ్లే ప్రమాదం ఉంది.
